1.     TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLERİN GELİŞİMİ

1.1.  EKONOMİK İLİŞKİLERİN GENEL DURUMU

1.1.1.      Ekonomik İlişkilerin Gelişimi

Türkmen tarafı, Türkiye-Türkmenistan ticari ve ekonomik ilişkilerini 2000-2010  yıllarını kapsayan bir  işbirliği  programı çerçevesinde düzenleyen bir Çerçeve Anlaşması metnini, 28 Eylül 1999 tarihinde Türkiye’ye sunmuştur. Genel  nitelikte,  temel  ilkeleri saptayan  ve esasen mevcut yoğun ekonomik ve  ticari  ilişkileri sürdürmeyi  amaçlayan  bir  iyi niyet belgesi görünümündeki metin üzerinde tam mutabakata varılamamış ve sözkonusu anlaşma bugüne kadar yapılan karşılıklı görüş alışverişlerine ve tevdi olunan taslaklara rağmen pürüzlü birkaç nokta dolayısıyla imzalanamamıştır. 1999 yılında tarafımıza sunulan metinden oldukça değişik, beş yıl süreli bir anlaşma taslağı üzerinde 4-6 Şubat 2002 tarihinde iki ülke yetkililerinin Aşkabat’ta yaptıkları görüşme ve sonrasındaki yazışmalarla metin üzerinde mutabakata varılmış ve Türkmen tarafına I. Dönem  KEK toplantısının Aralık 2002 ayında Ankara veya Aşkabat’ta yapılması ve anlaşmanın toplantı sırasında imzalanması önerilmiştir. Ancak Türkmenistan tarafından bu öneriye daha sonra yanıt verilmemiştir.

             1.1.2. Sermaye Hareketleri

Türkmenistan, yatırım ortamının yeterince gelişmemiş olmasına rağmen, Türk doğrudan yatırımlarının Orta Asya’da en fazla gittiği ülkelerdendir. Türk firmaları Türkmenistan’a genellikle “joint-venture” kurarak girmekte, ancak ülkede özelleştirmenin yeterince yapılmamış olması nedeniyle yerel ortaklar genellikle bir kamu kuruluşu olmaktadır. Türk firmaları, özellikle tekstil alanında büyük projelere imza atmışlar ve kurdukları modern tekstil tesisleri ile Türkmenistan’da tekstil sanayinin temelni oluşturmuşlardır. Üretim tesislerinin yanısıra, hizmet sektöründe de Türk sermayesi ile açılmış bir alışveriş merkezi ve bir hastane mevcuttur. Türkmenistan’da Türk firmalarının ve vatandaşlarının yaptığı yatırımların toplamı yaklaşık 260 milyon USD civarındadır.

1.2.  TİCARİ İLİŞKİLERİN GENEL DURUMU

            1.2.1. İkili Anlaşma ve protokoller, KEK Toplantıları

  Tablo-9 (Türkiye ve Türkmenistan Arasında İmzalanmış Anlaşmalar)

             1.2.2. Temas ve Görüşmeler ve Temas Sonuçlarının Değerlendirilmesi

İki ülke arasında ticari ilişkilerin artırılması için gerekli temas ve görüşmeler sürdürülmektedir. 2005 yılında düzenlenen ve başkent Aşkabat’ada uğrayan “İpekyolu Treni” projesi iki ülke arasındaki ticarete belli bir hareket getirmişse de, ülkedeki ticaret ve yatırım ortamının yetersizliği nedeniyle ticaret hacminin önceki yılların üzerine çıkmasına faydası olmamıştır. İleriki yıllar için Türkmenistan’da Türk ihraç ürünleri fuarının düzenlenmesi ile ilgili temas ve görüşmeler ile Türkmenistan yetkililerinden oluşturulucak alım heyetinin incelemeler ve değerlendirmelerde bulunmak üzere Türkiye’ye davet edilmesiyle ilgili görüşmeler önem arzetmektedir.

            1.3.  DIŞ TİCARET İSTATİSTİKLERİ

Türkmenistan Milli İstatistik Enstitüsü’nün ülke bazında dış ticaret rakamı  açıklamaması sebebiyle, bu bölümde DTM verileri esas alınmıştır.

1.3.1. Türkiye İle Dış Ticaret Durumu

  Tablo-10 (Türkiye-Türkmenistan Dış Ticaret Değerleri) (1000 USD)

  Kaynak: DTM

   1.3.2. 2006 Yılı İçin Başlıca Maddelere Göre Türkiye’ye İhracat

     Tablo-11 (Başlıca Maddelere Göre İhracat)

     Kaynak: DTM,

     (*)18,624,328  USD’lik kısmı elektrik enerjisidir.

1.3.3. 2006 Yılı İçin Başlıca Maddelere Göre Türkiye’den İthalat

     Tablo-12 (Başlıca Maddelere Göre İthalat)

     Kaynak: DTM

   1.3.4. Maddelere Göre İhracat Değerleri 

Türkmenistan’dan Türkiye’ye yapılan ihracatın son 3 yıllık durumu (Ek-2)’de verilmiştir.

   1.3.5. Maddelere Göre İthalat  Değerleri 

Türkmenistan’a Türkiye’den yapılan ithalatın son 3 yıllık durumu (Ek-3)’de verilmiştir.

      1.4. TİCARİ İLİŞKİLERDE BİLİNMESİ GEREKLİ GENEL KONULAR

1.4.1. Ticari Engeller

İki ülke arasındaki ticareti engelleyen hususlar arasında nakliye maliyetlerinin yüksekliği, vize ve çalışma izinleri konusunda sıkıntı ve ticaret yapmak isteyen kişi ve kuruluşların Türkmenistan’a girişlerinde sıkı ve katı kuralların yer almasıdır.

 1.4.2. İthalat Mevzuatı

Türkmenistan’a ithal edilecek ürün, malzeme ve mamüllerin Türkmenistan’ın  hukuk kaidelerine uygun olması gerekmektedir. Türkmenistan’a ithal edilmesi istenen gıda ürünlerinin kullanma tarihi, üretildiği tarihten itibaren %70’den az kalmış ise, ithal etmek yasaktır. Ürünlerin ambalajında belirtilen kullanma, üretim tarihleri ve muhafazası uluslararası takvim sistemine uygun olmalıdır. Genetik kaynakları kullanarak hazırlanan gıda ürünlerin Türkmenistan’a ithalatı yasaktır. İthal edilen  ürünler, malzemeler ve mamül maddeler Türkmenistan kanununda öngörülen sertifikaya uygun olmalıdır.

1.4.2.1. Genel Olarak Gümrük Vergileri

Genel olarak, Türkmenistan’da üretimi olan malların gümrük vergileri, henüz başlangıç aşamasında bulunan sanayii koruma amacı ile çok yüksek tutulmaktadır. Örneğin, 2005 yılında gübre ve çimento fabrikalarının üretime geçmesi ile, aynı yılın Nisan ayı itibarı ile bu ürünlerin ithalatına %100 oranında gümrük vergisi konmuştur.

1.4.2.2. KDV ve Diğer Vergileri

Türkmenistan’da KDV, üretilen ürünlere, ihracata ve ithalata uygulanır ve ithalatta KDV bedeli gümrükte yerli para birimi bazında ödenir. Türkmenistan’da ticari faaliyette bulunan yerli ve yabancı tüzel kişiler, ayrıca, ticari faaliyetlerinden elde ettikleri geliri asgari ücretin 10 katını aşan özel kişiler (girişimciler) KDV mükellefidirler. Diğer yandan, yardımlar, miras bırakılan mallar, hibeler, kamulaştırılan mülkiyetler, kamu kurumlarına ve yerel yönetimlere sunulan hizmetler KDV vergisinden muaftır. KDV’nin uygulanacağı yer, malın satışının yapıldığı ve hizmetin sunulduğu yerdir ve vergi oranı, malın piyasadaki fiyatı baz alınarak tespit edilir. Malların fiyatlarının listesi Halk Maslahatı, Devlet Başkanı, Bakanlar Kurulu, Türkmenistan Maliye ve Ekonomi Bakanlığı tarafından belirlenir. Türkmenistan’a ithal edilen mallara % 20 oranında, malların satış işlemlerine ve hizmetlere %16,67 oranında KDV uygulanmaktadır.

 1.4.2.3. Genel Olarak Ticari Tanımlama Uygulamaları

                                    1.4.2.3.1. Etiketleme

Ülkede, etiketleme hususunda  kısıtlayıcı bir mevzuat bulunmaktadır.

                        1.4.2.3.2. Markalama

Ülkede,markalama hususunda kısıtlayıcı bir mevzuat bulunmamaktadır.

                        1.4.2.3.3. Paket ve Ambalajlama

Ülkede, paketleme ve ambalajlama hususlarında kısıtlayıcı bir mevzuat bulunmamaktadır.

                                    1.4.2.3.4. Ticarette Uygulanan Standartlar

Ülkedeki ürün standartları, Türkmenistan Standartlar Enstitüsü tarafından belirlenmekte olup, pamuk haricindeki ihraç ve ithal edilen tüm mamüller sözkonusu kurumun onayını almak zorundadır. Ülkeden ihraç edilecek olan pamuğun standartlara uygun olup olmadığı ise Devlet Pamuk Birliği tarafından belirlenmektedir. Tüm BDT ülkelerin üzerinde çalışarak oluşturduğu “Devletler Arası Genel ve Teknik Standartlar”ı kabul eden Türkmenistan ayrıca Uluslararası Standartlar Kuruluşu (ISO) üyesidir.

                                    1.4.2.3.5. Diğer Hususlar

Türkmenistan’da kredi kartları yaygın olarak  kullanılmamaktadır. Sadece bazı yeni oteller kredi kartı ile ödemeyi kabul etmektedir. Bununla birlikte ülkenin her yerinde Amerikan Doları (yeni ve temiz olması koşulu ile) ile alışveriş yapmak mümkündür. Banka kuru çok düşük olduğundan döviz bozdurmada serbest piyasa tercih edilmektedir.

 1.4.3. Serbest Bölgeler ve Mevzuatı

Türkmenistan’da, Mari-Bayramali Serbest Bölgesi, Okarem-Cheleken Serbest Bölgesi, Kızılsu-Seidi Serbest Bölgesi, Daşoğuz Havaalanı Serbest Bölgesi, Aşgabat-Annau Serbest Bölgesi, Aşgabat-Büzmein Serbest Bölgesi ve Serahs Serbest Bölgesi isimleri altında toplam sekiz adet serbest bölge bulunmaktadır. Serahs Serbest Bölgesi 1996 yılında, diğerleri ise 1992 yılında kurulmuşlardır.

Serbest bölgelerde faaliyet gösteren tüm girişimciler ilk üç yıllık süre zarfında kar vergisinden muaftır. İlk üç yılın sonunda ise, yabancı sermaye payı %30’a kadar olan işletmeler tarafından on yıl, %30’dan fazla olan işletmeler tarafından ise üç yıl süresince kar vergisi %50 oranında ödenir. Girişimcilerin serbest bölgelerde fiyatları istedikleri gibi belirleme, karlarını maksimuma çıkarabilme ve elde ettikleri karları tekrar değerlendirebilme gibi hakları bulunmaktadır. Ayrıca serbest bölgelerde, yerli ve yabancı yatırımcılar arasında fark gözetilmemesi kanun ile garanti altına alınmıştır. Ancak, pratikte hükümetin finans yetersizliği, yapısal sorunlar ve altyapı yetersizliği gibi nedenlerden dolayı sözkonusu serbest bölgelerin aktif olarak işlediklerini söylemek mümkün değildir.

             1.4.4. Pazarlama ve hizmetler

     1.4.4.1. Perakende Piyasası

Türkmenistan, genel üretim ve tüketim belirsizliği itibariyle diğer BDT ülkelerinden pek farklı değildir. Son bir kaç yılda yabancı girişimciler tarafından açılan özel mağazalar genelde birkaç ürünü birarada pazarlama gayreti içerisinde bulunmalarına rağmen halkın alım gücü de göz önüne alındığında sözkonusu mağazalardaki mallara olan talebin düşük olduğu görülmektedir. Pazar, önemli ölçüde fiyata endeksli olduğundan pazarlarda satılan yabancı mallar genelde menşe ülkede rekabet olanağı olmayan düşük kalitedeki (Çin veya Dubai menşeli) ürünlerden oluşmaktadır. Ülkede market zincirleri henüz yoktur. Yiyecek-içecek satışları, genellikle geleneksel açık pazarlarda yapılmaktadır. Ticari hakları koruyan yasalar henüz yerleşmemiş olduğundan, dünya markalarından hiçbiri kendi isimleri ile Türkmenistan’da mevcut değildirler. Sadece bazı mağazalarda “bavul ticareti” şeklinde getirilen ürünler bulunabilmektedir.   

     1.4.4.2. Dağıtım, Satış Kanalları ve Başlıca Medya Kuruluşları

İç ve dış ticareti düzenlemekle yükümlü olan Türkmenistan Ticaret Borsası 1991’de kurulmuştur. Sözkonusu borsanın en önemli görevi, ülkenin serbest piyasa ekonomisine geçtiği bu dönemde, iç piyasaya yabancı rekabetten korumaktır. Türkmenistan Ticaret Borsası’nda açık arttırma ile mal alış ve satışları yapılmakta, devlet de satışa çıkardığı mallarını bu borsa aracılığı ile satmaktadır.

Ülkede yazılı ve görsel basın tamamı ile devlet elindedir. Ülkede yayın yapan 4 TV ve 2 radyonun hepsi devlet kuruluşudur.  

1.5. YIL İÇİNDE AÇILAN FUARLAR

  Tablo-13 (Yıl İçinde Açılan Fuarlar)

  Kaynak: Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı

1.6.     BELLİ BAŞLI EKONOMİK VE TİCARİ KURULUŞLAR

1.6.1        Türkmenistan Devlet Kurum ve Kuruluşları

Türkmenistan Devlet Kurum ve Kuruluşlarının listesi (Ek-4)’de gösterilmiştir.

1.6.2.         Ülkede Yerleşik Olarak Faaliyette Bulunan Türk Sermayeli Şirketler ve           Firma Temsilcilikleri

Türk firmaları ve T.C. vatandaşları, bağımsızlığın kazanıldığı 1991 yılından beri Türkmenistan’da faaliyet göstermektedirler. Önceki yıllarda sayıca daha fazla olmakla beraber, günümüzde 150’yi aşkın Türk firması ağırlıkla inşaat olmak üzere, inşaat malzemeleri, tekstil, beyaz eşya, kırtasiye, nakliye, oto satış-tamir gibi sektörlerde faaliyette bulunmaktadır. Ayrıca Türkler tarafından açılmış bir hastahane ile alışveriş merkezi de mevcuttur. Türk sermayeli veya T.C. vatandaşlarının kurduğu firma ve işletmelerin listesi (Ek-5)’te gösterilmiştir.

1.7.          DİĞER BİLGİLER

Türkmenistan ile Türkiye arasında yapılan taşımalar karayolu, demir yolu, deniz yolu ve hava yoluyla yapılabilmektedir. Karayolu ile yapılan taşımalar Gürbulak (Türkiye çıkış gümrüğü)-Bazargan (İran giriş)-Lütfüabat (İran çıkış)-Artık ve Gudrolim (Türkmenistan giriş) veya Hopa-Gürcistan-Azerbaycan-Hazar denizi  üzerinden Türkmenbaşı güzergahı üzerinden yapılmaktadır. 2. güzergahın %200 pahalı olması ve Hazar Denizi’nde meydana gelebilen yoğunluk ve 1.güzergahın daha güvenli, ucuz ve az zahmetsiz olması nedeniyle karayolu taşımalarında İran güzergahı tercih edilmektedir. Deniz taşımacılığı Karadeniz-Volga Nehri-Hazar Denizi–Türkmenbaşı Limanı güzergahindan  yapılmaktadır. Ancak Volga Nehri kış şartları nedeniyle sadece yılda 6-7 ay kullanılabildiğinden, tercih edilmemektedir. Demir yoluyla yapılan taşıma Van-Tebriz-Tahran-Seraks güzergahından yapılmaktadır. Hem Türkmenistan demiryollarının hem de İran demiryollarının yeterli olmaması, vagon temininde zorluk olması nedenleriyle bu hattın henüz tam olarak faaliyette olduğunu söylemek güçtür. Hava yolu ile taşima, hava yolu ile taşınacak malların sınırlı olması ve ücretlerin yüksek olması nedeniyle tercih edilmemektedir.

Türkmenistan’a yıllar itibarı ile Türk menşeli TIR’lar ile yapılan ihraç taşımaların sayısı aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

Tablo-14 (Yıllar İtibarıyle Türkmenistan’a TIR Taşımaları)

Kaynak: UND verileri

2.      SORUNLAR, GÖRÜŞLER VE ÖNERİLER

      2.1. Sorunlar

Türkmenistan’da faaliyette bulunan ve sayısı 150’yi aşan Türk işletmeleri genel olarak aşağıdaki şekilde gruplanabilir:

·        Tekstil sektörü: İplikten konfeksiyona kadar her çeşit üretim yapılmaktadır. Tekstil sektöründe Türk firmaları lider konumundadır.

·        Müteahhitlik hizmetleri: Yaklaşık 20 firma faaliyette bulunmaktadır. Bunun yanısıra birçok ufak firma da alt-üstlenici olarak işler almaktadır. Türk müteahhitlik firmaları günümüze kadar Türkmenistan’da altyapı, havaalanı, otel, sosyal ve idari tesisler, konutlar, yollar, fabrikalar ve birçok mimari yapıları gerçekleştirmiş olup, bu alanda faaliyetlerine yoğun biçimde devam etmektedirler. Özellikle Aşkabat'ın çehresini değiştiren anıtlar, müzeler, Ertuğrul  Gazi  Cami, alışveriş merkezleri, devlet kurumları binaları, çok katlı konutlar, parklar ve şehir içi protokol yolları Türk firmaları tarafından yapılmıştır.

·        Ticari  faaliyette  bulunan  firmalar:  Sayı olarak en fazla işletmenin bulunduğu grup olmakla beraber ticaret hacminde önemli bir yer tutmamaktadır. Bu  firmalar  toptan  ve perakende satış şeklinde faaliyette bulunmakta ve daha çok gıda, inşaat malzemeleri,   mobilya, konfeksiyon-ayakkabı, elektrik-elektronik ürünler, beyaz eşya ve otomobil ticareti  yapmaktadırlar.

·        Ulaştırma  sektörü: TIR araçlarıyla uluslararası taşımacılık yapılmaktadır.

·        Tarım Sektörü: Pamuk, buğday üretimi, bahçe ve çiçekçilik faaliyetlerinde bulunulmaktadır.

·        Hizmet sektörü: Otel, restoran, market işletmeciliği yapılmaktadır.

·        Sağlık sektörü: Bir adet uluslararası standartta özel hastane Türkler tarafından işletilmektedir.

·        Eğitim sektörü: Türk firmaları, ilk ve orta dereceli okullar, üniversite, dil ve bilgisayar kursları ile faaliyet göstermektedir.  

Yukarıda belirtilen sektörlerde faaliyette bulunan müteşebbislerimizin sorunlarını 6 ana başlık altında değerlendirmek mümkündür;

·        Türkmenistan’da faaliyet gösteren Türk firmalarında en önemli sorun vizelerde ve çalışma izinlerinde yaşanmaktadır. Vize alınmasındaki zorluklar, vize süresinin en fazla 6 ay olması, ve uzatmada çok sıkı kurallar getirilmesi ve vize ücretlerinin yüksek olması, girişmcilerimizi zor durumda bırakmakta, çalışma ve yatırım yapma azimlerini kırmaktadır. Vize süresinin uzatılmaması sonucu yatırımlarını bırakarak ülkeden gitme zorunda kalan işadamları olmuştur.

·        Resmi kur (1USD=5200 manat) ile serbest piyasa kuru (1USD=23.700 manat) arasında yaklaşık 5 kat fark olması buradaki ticaret ve yatırımcı firmalarımızı zor durumda bırakmakta ve ticaret ve yatırım yapmaya engel teşkil etmektedir. 5 yıl öncesine kadar uygulanan bankaların kendi muhabir hesaplarından döviz transferinin kanun gereği kapatılarak Türkmen Merkez Bankası üzerinden yapılması uygulamasına geçilmesi zaman kaybına ve komisyon oranların  artmasına neden olmaktadır.

·        Ülkede yaşanan konvertibilite (ülkede kazanılan  Manat'ın yabancı paraya çevrilmesi) sıkıntısı Türk işadamlarının Türkmenistan'a  yapmayı  planladığı yatırımlar önünde  engel teşkil etmekte ve yatırım yapmış işadamlarının işlerini kapatarak Türkmenistan'dan ayrılma yolunu seçmelerine dahi neden olabilmektedir.

·        İhracat ve ithalatta nakliyeye ödenen ücret, malın maliyetini önemli ölçüde etkilemektedir.

·        İki ülke arasındaki ihracat ve ithalat rakamları arasında % 100’e varan farklılıklar bulunmakta,bu da dış ticaret rakamlarının sağlıklı değerlendirilmesine engel teşkil etmektedir. İstatistiski rakamlarda büyük fark olmasının nedenleri arasında; çifte faturalandırma, serbest piyasa ile resmi kur arasindaki 5 kata yakın fark, Türkmenistan’ın hammadde borsası kurumunca bazı malların fiyatlarının yeniden tespit edilmesi, Türkiye’deki herhangi bir serbest bölgeye giden malın Türkiye’ye gitmiş gibi görünmesi v.b hususlar bulunmaktadır

2.2. Görüş ve Öneriler

Bir önceki bölümde belirtilen sorunlarla ilgili olarak ise aşağıdaki öneriler getirilebilir: 

·          Vize konusunda yaşanan sıkıntıların giderilmesi için üst düzeyde temaslarda bulunulması gerekmektedir.

·          Bankaların kendi muhabir banka hesaplarının yeniden kullanıma açılması ya da bunun mümkün olmaması halinde ise Türkmen Merkez Bankasının Türkiye’de herhangi bir devlet bankası  ile muhabirlik anlaşması yapması için, Merkez bankası nezdinde üst düzeyde girişimlerde bulunulması gerekmektedir.

·          Karayoluyla yapılan taşımalarda Avrupa’ya uygulanan kolaylıkların Asya ülkelerine  yapılan taşımalarda da sağlanması, demir yollarındaki güzergahların rehabilitasyonu ve vagon sağlanması için Ulaştırma Bakanlığının ilgili hükümetler nezdinde girişimlerde bulunması, tarifeli demiryolu seferlerinin düzenlenmesi gerekmektedir. İhracat ve ithalatta nakliye, zaman ve maliyet açısından çok büyük bir öneme sahip bulunmakta olup, taşımacılığın teşvik edilmesi önem arzetmektedir.

·          Türkmenistan’da ithalatın büyük bir bölümü kamu kuruluşları tarafından yapılmaktadır. Bu nedenle ilgili kamu kuruluşları yetkililerinden oluşacak Alım Heyetinin incelemeler ve temaslarda bulunmak üzere Türkiye’ye davet edilerek toplantılar düzenlenmesi ve büyük sanayi kuruluşlarının gezdirilmesinde  büyük yarar olacaktır. Ancak, Türkmen yetkililer genel olarak çok seyrek yurtdışı gezilere katılım sağlamaktadırlar.

·          Türkmenistan’dan 2003 yılından itibaren elektrik enerjisi alınmaya başlanmış olup, bunun artarak devam edeceği anlaşılmaktadır. Hazar Denizi üzerinden Türkmen doğal gazının alımı ve Avrupaya nakli konusu da 1992’den beri gündemde bulunmaktadır. Elektrik ve olası doğal gaz alımlarının bir kısmının mal karşılığı ödenmesi (offset) konusunda Dış Ticaret Müsteşarlığı olarak Enerji Bakanlığı nezdinde girişimlerde bulunulması gerekmektedir. Bunun sağlanması halinde Türkmenistan’a yapılan ihracatta sürdürülebilir ve önemli bir artış getirilebilecektir.            

·          Fuar, sergi ve benzeri organizasyonlar ikili ilişkilerin ve dolayısıyla ticaretin artırılmasında önemli rol oynamaktadir. Ancak Türkmenistan’da ticari manada uluslararası herhangi bir fuar düzenlenmemektedir. Türkmenistan’da özellikle Bağımsızlık veya benzeri bir bayramın kutlandığı bir dönemde Türk İhraç ürünleri fuarının düzenlenmesi için yeniden girişimlerde bulunulması gerekmektedir. 2005 yılında ülkeye uğrayan İpekyolu Treni Fuarı, şimdiye kadar ülkede düzenlenmiş en önemli etkinlik olmuştur. 

Bağımsızlığın kazanıldığı 1992 yılından itibaren ülkemiz açısından büyük bir potansiyel  arzeden Türkmenistan’da, büyük yatırımlarda bulunan Türk girişimcileri, bugün de sözkonusu yatırımları azalarak da olsa devam ettirmektedir. Bu itibarla Türk girişimcileri için özellikle inşaat, inşaat malzemeleri, işlenmiş gıda, giyim eşyası, ev ve mutfak ürünleri gibi sektörler  yatırım yapmak için daha uygun sektörlerdir. Ancak Türkmenistan’da yatırım ortamının daha cazip hale gelmesi de önemli unsurların başında gelmektedir.

Türkmenistan piyasasında başarılı olabilmek için gerekli olan nitelikler kısaca, sabır, devamlılık ve kişisel iletişim olarak açıklanabilir. Her ne kadar Türkmenistan Hükümeti yabancı yatırımları destekliyor olsa da, ülkedeki mevcut durum uluslararası ticaret standartlarına uymamaktadır. Ayrıca, resmi yetkililerin batı uygulamalarına ve uluslararası kabul edilen normlara yabancı olmaları, ülkedeki ticareti kişisel etkileşim ve politikaya daha çok bağımlı hale getirmektedir. Türkmenistan’da ikili ilişkiler, ihale alımında ve ticari alanda çok önemli rol oynamaktadır. Bu yüzden, Türkmenistan’da başarıya ulaşmış yabancı girişimciler daha çok ülkede açtıkları temsilcilikler yoluyla hükümet ile iyi ilişkiler kuran girişimcilerden oluşmaktadır. Ayrıca ülkeye üst düzeyde ziyaret yapıldıktan sonra ziyaret yapan ülke vatandaşları ve firmalar için olumlu bir hava oluşmaktadır.

Sonuç olarak, Orta Asya ülkeleri arasında stratejik öneme sahip olan ve zengin yeraltı kaynaklarına sahip Türkmenistan, ülkemiz açısından önemli bir ülke konumundadır. Bu ülke ile bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da eski tecrübelerden de yararlanmak suretiyle her alanda işbirliğinin artarak devam ettirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle yukarıda belirtilen öneriler ile birlikte Başbakan ya da Bakan düzeyinde bir heyetin yılda en az bir kere ülkeyi ziyaret etmesi ilişkilerin ve ticaretin daha da arttırılmasında büyük yarar sağlayacaktır.